Dünya xalqlarının adət-ənənələri: Çərkəz toy adətləri

Müəllif: Nazlı_qız
Şərhlər: 15
Baxılıb: 1347
Paylaş:
Səs ver:
(səs: 6)
Toya hazırlıq
Nikahdan sonra qız ata evində bir il və ya daha çox qalmalıdır. Bu müddət ərzində cehiz və gələcək qohumlar üçün hədiyyələr hazırlanar. Bu dönəmdə gənc xalalar, bibilər, qonşu qadınlar nişanlı qıza yeni ailəsində necə davranmaq lazım olduğunu, həyat yoldaşının, yaşlı insanların qarşısında necə davranmalı olduğunu öyrədirlər.
Nişanlı qız qohumların və yaxın qonşuların toylarından savayı, digər heç bir toyda iştirak etməməlidir. Qatıldığı məclisdə isə özünü ancaq izləyici kimi aparmalıdır.
 
Hər axşam nişanlı qızın yanına dostları və rəfiqələri gələr, "Gecə oturması" deyilən söhbət və əyləncələr təşkil edərlər. Nikahdan əvvəl dostlarıyla birgə qızın evinə rahatca girib-çıxan gələcək bəy, nişanlı olduğu müddətdə evin yaxınından keçməməli, qızın ailəsindən olan yaşlılarla qarşılaşmaqdan qaçmaq məcburiyyətində qalmalıdır.
 
Başlıq alma adəti
Başlıq (vuase) nikah əsnasında bəlli olur. Qabaqlar başlık üçün iribuynuzlu heyvan və cins bir at verilərdi. Bu da ailənin imkanına görə dəyişərdi. 1950-ci illərdə iki at, iki öküz və 500 lirəydi (yazı türk saytından götürüldüyü üçün pul vahidi bu cür göstərilib). Nikahdan sonra qohumlar başlığı hazırlayardılar. Başlığı almaq üçün qız tərəfindən beş-altı kişi göndərilir, bunların arasında qızın əmisi və dayısı olur. Başlıq müzakirələri çox məsuliyyətli prosesdir və burda incə bir diplomatiya aparmaq lazım idi. Bu gün artıq başlıq pulu unudulmuş ənənə olaraq simvolik hal alıb.
 
Çərkəz mədəniyyətində toy "Nıseşecegu" və ya "cavan toyu" olmaq üzrə iki növə ayrılır. "Cavan toyu" əyləncə məqsədiylə daha çox gənclər arasında keçirilir. Gənclər qadınları toplayır və toy edərək öz aralarında əylənərlər. Bu toylarda ciddi qaydalar mövcud deyil və bunlar daha çox əyləncə məqsədlidir. "Toy etdik" deyilərkən, adətən, insanlar "kim evləndi ki, toy etdiniz?" deyə soruşurlar. Çərkəz mədəniyyətində isə toy etmək üçün mütləq birinin evlənməsi lazım deyil, 3-5 adam bir araya gəldisə, toy edə bilirlər və ya bir qonaqları gəldiyində onun üçün toy edə bilərlər. Lakin, qonaq Thamade (yüksək mövqe tutmuş biri) mövqeyindədirsə, ona toy edilməz.
Gəlin gətirmə, yəni "Nıseşecegu" də isə, gəlinin yaşadığı yerə gedilərək gəlin gətirmədir. Bu hadisə 3 gün, 5 gün, bəzən bir aya qədər çəkər. Gəlin gətirmə hadisəsi xüsusilə qış dövrlərinə, iş az olan vaxta salınar ki, uzun-uzadı əylənə bilsinlər. Qeyd edək ki, qadın çərkəzlərdə xüsusi hörmətə layiqdir. Bu səbəbdən nazlandırılar, qayğısı çəkilər. Hələ gənc qızlar daha çox nazlandırılır. Heç bir çərkəz qızı çağırılmadan, buyur deyilmədən toya qatılmaz. Bu səbəblə, toydan əvvəl toy edən ailə, qızlarının (qızları yoxsa yaxın bir qohumlarının) yanına bir cavanı qoşaraq, ev-ev gəzib-dolaşırlar və gənc qızları toya çağırırlar.
 
 
Toy qutardıqdan sonra evlərindən alınan gənc qızlar təkrar həmin hörmətlə evlərinə qaytarılar.
Gəlin gətirməyə gedənlər gəlinin kəndinin girişindən başlamış, evin həyətinə daxil olana qədər əylənməyə çalışarlar. Bu mərasimdə atlı gənclər olar və bu gənclərin ən başlıca vəzifəsi avtomobilin qırmızı örtüyünü qaçırtmaq olar. Gəlini evdən çıxarıb maşına mindirmək vəzifəsi isə, bəyin qardaşının və ya yaxın qohumlarından birinin vəzifəsidir. Gəlini oturduğu yerdən qaldırmaq və otaqdan çıxarmaq üçün də "haqq" ödəmək lazımdır. Ayrıca həyətdən və kənddən çıxarkən gənclər tərəfindən yolu kəsən olarsa, keçmək üçün pul ödənilməlidir. Gəlinlə birlikdə, adətən, yengəsi, xalası, bibisi, onların övladları "gəlin dostu" kimi gələr və ərinin evinə köçənə qədər onunla birlikdə qalarlar. Keçmiş adətə görə gəlin bəyin bir qohumunun və ya dostunun evinə gətirilir və gəlin çıxarmağa qədər orada qalardı. Ancaq uzun zamandır gəlin birbaşa bəyin evinə gətirilir. "Voraydade" mahnısı altında maşından endirilir və xüsusi hazırlanmış otağa götürülür. Bu zaman maraqlı bir hadisə yaşanır. Bəyin yaşlı nənəsi varsa, evdən qaçır və gözəl sözlərlə, şirin dilə tutularaq geri gətirilir.
Çərkəz toylarının kökünə nəzər salsaq, toylarda oturmaq yoxdur. Yaşlı, gənc, toya qatılan kim olursa-olsun oturmaz. Yalnız evli qadınlar kənarda, bir küncdən toyu seyr edərlər. Lakin indi adətlərdə bir qədər dəyişiklik var, toy edilərkən qızlar otururlar. Bunun xüsusi təşkil edilməsi lazımdır. Gənclərdən biri, bir cavan və ya bir qız oturursa, digər gənclərin toya qatılmasını təmin etməlidir.
 
Toyda kişilər bir tərəfdə, qadınlar bir tərəfdə düzülür. Toy edilən yerin ən rahat tərəfi qızlara verilməlidir. Ən sağ başda, "baş qoruyucu" deyilən biri dayanar, onun yanında "şahzadə" dayanar. Onun yanında qonaqların içində varsa qız, daha sonra cəmiyyətdəki ictimai yerlərinə görə digər kəslər, ən sonda da toy sahibi ailədən bir qız iştirak edərlər. Bu qızın yanında da qoruma vəzifəsində biri dayanmalıdır.
Toylarda qızlar sırayla rəqsə çıxar, kişilərdə isə sıra yoxdur. Lakin onlar da təsadüfi bir şəkildə çıxa bilməzlər. Bir cavan oğlanın gözü bir qızı tutubsa, onunla rəqs etmək istəyirsə, o qızın sırasına yaxınlaşar, rəqs etməyə başlayar. Özbaşına rəqsə çıxmaq olmaz. "Hatiyako" (toyda oyuna çıxma sırasını idarə edən şəxs) dediyimiz adamı cəzalandırar, hatiyakonun icazəsini gözləməyi tapşırar.
Toylar uzun çəkdiyi və toy müddətində ayaq üstə dayanıldığı üçün qrup-qrup, əvvəl qonaqlar, sonra digərləri istirahət və dincəlmək üçün dəvət olunarlar. Toydan istirahət üçün çıxarkən böyük olan birilərindən icazə alınar, geri qayıtdığında da təkrar gəldiyi bildirilməlidir. Yəni indiki şadlıq evlərində edilən toylarda olduğu kimi toya təsadüfi girilib çıxılmaz.
 Bəy bütün toy zamanı bir dostunun evində qalar. Sağdış və köməkçisi (şavokodze) lazım olan hər şeyi etmək üçün məsuliyyətli sayılarlar. Dostları, toya gələn gənclər bəi burada ziyarət edərlər. Uygun bir fürsətdə bəy qaçırılar və qurtarma başlığı alınaraq geri verilər. Toyun son günü, yəni gəlin gətirildikdən üç, dörd gün sonra "bəy çıxarma" mərasimi olar. Bəy dostlarının müşayiəti ilə öz evinə gətirilər...

loading...
(səs: 6)
Şərhlər: 15
Baxılıb: 1347
Geriyə
Hörmətli Qonaq, siz sayta qeydiyyatsız istifadəçi kimi daxil olmusunuz.
Saytda şərh yazmaq, xəbər göndərmək və eləcə də digər hüquqlardan istifadə edə bilmək üçün QEYDİYYATDAN keçməyinizi məsləhət görürük.
Offline
Dosta_inam
maraqli adetleri var,beyin nenesinin qaçmasi maraqli geldi mene,o qaçdi ya geri getiren olmazsa,onda nece olur,çox maraqli idi,teşekkür.
18 aprel 2015 06:09
15
Əsl "DOST" göydəki ulduzlar kimidir, qaranlıq çöküncə ilk onlar görünər...
Offline
Yusif Ulker
bizim adet enene bele deyil ferqli adet enenedir men beyenmedim bu adet eneneyi.....

ama ama birazcik maraqlidir
18 aprel 2015 04:01
14
Offline
Miss_Oxatan
Maraqli xeber idi,men cox sevirem bele melumatlari oxumaq,etnik xalqlar ve onlarin adet eneneleri menim hemiwe maragimi celb edib.cerkez qizlari da gozel olur deyirler.toy adetleri de maraqlidir sadece qelizdir.paylawim ucun tewekkurler:)
18 aprel 2015 02:00
13
İlan hər nə qədər ürpəndiyim və sevmədiyim canlı olsa da,ancaq,ikimizin,yəni ilanla mənim bir oxşar cəhətimiz var,"Dəymə mənə,dəyməyim sənə!" yayMiss_Oxatan♐
Offline
emis
Men bir kinoya baxırdım aglatan Dans yarımçıq qoydular kinoyu hemin kino cerkez koyde cekilmisdi burda yazildigi kimi de toy oldu orda maraqlidir. Maraqli adətləri var tesrkkurler
18 aprel 2015 01:00
12
Offline
Nergız33
Maralıdı adetleri
17 aprel 2015 23:39
11
Melek gibiyim aslindamelek,sadece kanatlarim kirildiginda supurgeme biniyorumgirl_witch.Hepsi bu:)
Offline
Ay_El
Ne bilim bizim adet enebelerimiz cox gozeldjr
17 aprel 2015 23:38
10
Həyatım səni çox sevirəm!
Allah bir ömür boyu bizi xoşbəxt etsin.Sevgilim Həyatım mənim Mən səni bu dünyada hər şeydən çox sevirəm.Daha doğrusu ikinizi çox sevirəm.Я тебя люлблю.
Offline
Nur k-off
Yooox maraqli adet deyil
17 aprel 2015 22:37
9
SVETA
Offline
vipbetul
bezileri bizim adetlerede oxsuyurdu,maraqlidi,evveler bizdede basliq kimi alinan bir adet vardi yaxsiki indi o adetler leqv olunub
17 aprel 2015 22:30
8
Of,If I stretch my hands,do you hold them in your hands,Sir?
Oh, do you look at my tearful eyes even once?
Offline
Fialka
Maraqlı adət ənənələri var çərkəzlərin, həqiqətən toyda bəy iştirak eləmir sadəcə gəlin olur))
17 aprel 2015 21:21
7
Offline
aliceWOnDer
Bey 1 il gelini gozlemelidir maraqlıdı
17 aprel 2015 21:08
6
Mən xoşbəxt bir kəpənəyəm yaşasam da,ölsəm də..
Offline
Luna-90
1il qiz evinde yasayir adet enene oyrenir?ere gedene kimi oyrene bilmirdiki?
17 aprel 2015 21:06
5
Hec zaman
Hiss etmediyim Hissi ,
Hiss etdiyimde,
Hiss etdimki,
bu Hissi mene
Hiss etdiren
SeNSeN!¡
Offline
BARBI
122 bey 1 il gelini gozlemelidir heqiqetende komikdi . Bezi adetleri lap maraqliydi her bir yerin oz adet enenesi var
17 aprel 2015 20:57
4
Canımı yaktıktan sonra, hiç birşey olmamış gibi helallik isteyenler! Cehennemde yandığınızı görsem üzerinize benzin dökerim... !
Offline
Zeynep_Fatih
Maraqli adetlerdi
17 aprel 2015 20:56
3
Offline
Nezka
Maraqlı adətlərdi bizdə də var gəlin düşür qapı qapı qızları çağırır
17 aprel 2015 20:54
2
İçimi görsən mənə aptek alarsan.
Offline
Meleknur
Yaziq bey nigahli ola ola hele ustelik birde 1 il gozleyir nc nc yazigim geldi lap )
17 aprel 2015 20:36
1
Bəzən, xoşbəxt insan qalmaq üçün, nəyisə
bilməmək lazımdır...
Nəyisə görməmək...

İnformasiya

Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.

Müzakirələr

Azərbaycanım

Xəbər lenti

Astrologiya

Ən çox oxunanlar

Səsvermə

Saytın hansı bölməsini xoşlayırsınız?

Qadınla.Com həyatı
Gündəm - Magazin xəbərləri
Moda
Gözəl qadın
Bizim mətbəx
Sağlıqlı yaşam
Hamiləlik və Analıq
Qadın və Cəmiyyət
Münasibətlər
Həyat tərzi
Bürclər və Qoroskop
Bölümlü Hekayələr
Kişi dünyası
Oyunlar
Video - Musiqi

 
 

Qadın testləri

Aylıq arxiv

Facebook